Działalność naukowa

Opracowanie i edycja serii wydawniczejDokumenty operacyjne wojny z bolszewicka Rosją 1918–1920

Celem projektu jest kontynuacja prac badawczych i edytorskich oraz upowszechnienie i wprowadzenie do polskiego i międzynarodowego obiegu naukowego serii dokumentów źródłowych wraz z syntezą, dotyczących wojny Polski z sowiecką Rosją 1918–1920 poprzez kwerendy, wybór, opracowanie, publikacje, debaty, seminaria i konferencje.

Serię tę publikuje zespół pracujący pod kierunkiem płk. dr. Marka Tarczyńskiego. W skład zespołu wchodzą: prof. Janusz Cisek, prof. Grzegorz Nowik, Waldemar Strzałkowski, prof. Tadeusz Rawski, prof. Juliusz Tym, dr Andrzej Czesław Żak. Od 1995 r. kolejne tomy wydawane były przy współpracy Fundacji Rodziny Józefa Piłsudskiego, a tom ostatni również przez Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, przy którym obecnie działa zespół badawczy.

Materiały źródłowe prezentowane w każdym z tomów zestawione są zgodnie z hierarchią ich wytworzenia: począwszy od Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego (Wódz Naczelny, Adiutantura Generalna, i Sztab Generalny WP), Ministerstwo Spraw Wojskowych (Dowództwa Okręgów Generalnych), poprzez dowództwa frontów, armii i grup operacyjnych a wyjątkowo dywizji i brygad piechoty i jazdy. Tworzą je dokumenty przygotowane wg porządku kolejnych oddziałów sztabów: (I – Organizacyjnego) – Ordre de batalille i stany osobowe, uzbrojenia i wyposażenia, uzupełnienia: (II – Wywiadowczego) – komunikaty i meldunki wywiadowcze prezentujące stan wiedzy o nieprzyjacielu; (III – Operacyjnego) – to  przede wszystkim rozkazy, meldunki i dzienniki działań operacyjnych a także zestawienia i opracowania podsumowujące poszczególne walki i potyczki; (IV – Kwatermistrzowskiego) –rozkazy i dyspozycje dotyczące zaopatrzenia i zużycia środków walki, zdobyczy wojennej, w tym liczby jeńców, komunikaty i meldunki o sytuacji materialnej wojska, służbie sanitarnej, uwzględniającej rannych i chorych, służbie weterynaryjnej, taborowej. Szczegółowy spis treści, w którym zestawiony jest każdy dokument ułatwia badaczom korzystanie z wydawnictwa.

Każdy tom opatrzony jest wstępem omawiającym teatr działań wojennych oraz charakter kolejnych bitew w sytuujących je całokształcie działań wojennych. Omawia także dotychczasową literaturę przedmiotu, stan zachowania źródeł a także zasady ich edycji.

Autorzy opracowania przyjęli zasadę ujednolicenia pisowni nazw geograficznych, nazw jednostek i nazwisk, które zestawione są w obszernych i szczegółowych indeksach: rzeczowym, osobowym i geograficznym. Poszczególne tomy zawierają w zakończeniu – oparte na wszechstronnej analizie – omówienie działań wojennych. Są to przedstawienia na wskroś nowatorskie, w nowym świetle ukazujące wiele zasadniczych decyzji, zważywszy na fakt, że od lat trzydziestych dokumenty to nie były analizowane i wykorzystane w literaturze przedmiotu.

Zespół podjął się kontynuacji dzieła rozpoczętego przed wojną przez Wojskowe Biuro Historyczne, które *do 1939 roku* wydało w czterech woluminach dwa tomy dokumentów operacyjnych wraz z analitycznym opracowaniem:

– Bitwa Warszawska, cz. I – Bitwa nad Bugiem, Warszawa 1937;
– Bitwa Warszawska, cz. II, Warszawa 1938.

Drugi tom, aczkolwiek datowany na rok 1938, był faktycznie oddany do dystrybucji w 1939 r. i większość nakładu spłonęła w czasie II wojny światowej. Zachowały się nieliczne tylko egzemplarze.

Drugi i ostatni tom, dotyczący bitwy warszawskiej, zakończył edycję dokumentów na dniu – 12 sierpnia 1920 r. Zespół badawczy pod kierunkiem płk. dr Marka Tarczyńskiego – rozpoczął po 1990 r. pracę w miejscu, w którym nasi poprzednicy przed niemal pół wiekiem ją przerwali* – czyli opracowując i wydając dokumenty do Bitwy Warszawskiej, począwszy od dnia 13 sierpnia 1920 r. Ta symboliczna data, ta kilkudziesięcioletnia przerwa ukazuje jaką wyrwę w polskiej nauce historycznej stanowią lata Polski Ludowej.

Podejmując żmudne kwerendy źródłowe w archiwach w Polsce, w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, zespól opracował i wydał od 1990 roku siedem tomów dokumentów:
Bitwa Warszawska, cz. I, 13–17 VIII 1920 r., Warszawa 1995, 341 dokumentów;
Bitwa Warszawska, cz. II, 17–28 VIII 1920 r. Warszawa 1996, 349 dokumentów;
Bitwa Niemeńska, cz. I, 29 VIII–19 IX 1920 r., Warszawa 1997, 272 dokumenty;
Bitwa Niemeńska, cz. II, 20 IX–18 X 1920 r., Warszawa 1999, 558 dokumentów;
Bitwa Lwowska, cz. I, 25 VII–5 VIII 1920 r., Warszawa 2002, 601 dokumentów;
Bitwa Lwowska, cz. II, 5–19 VIII 1920 r., Warszawa 2004, dokumentów;
Bitwa Lwowska i Zamojska, cz. III, 20 VIII–4 IX 1920 r., Warszawa 2009,
800 dokumentów.
Bitwa Wołyńsko-Podolska, 5 IX – 18 X 1920 r., Warszawa 2014, 1035 dokumentów.

W opracowaniu są dwa kolejne tomy:
Bitwa o Ukrainę (kwiecień – lipiec 1920 r.) oraz Bitwa na Białorusi (kwiecień – lipiec 1920 r.)

 

Wykaz Legionistów Polskich 1914-1918

W stulecie powstania Legionów, muzeum opublikowało na swojej stronie internetowej Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918, liczący blisko 32 tys. nazwisk.  Jest to efekt blisko 10 lat badań zespołu historyków pod kierownictwem prof. Janusza Ciska. Wykaz stanowi ważne źródło naukowe, a także istotny element pozyskiwania materiałów historycznych z rodzinnych archiwów. Każdy może sprawdzić, czy jego bliski był żołnierzem Legionów, a w części społecznej można uzupełnić informacje o legioniście, dodać dokumenty, zdjęcia, wspomnienia rodzinne lub wpisać do wykazu nową osobę. W ciągu pierwszych 3 miesięcy od opublikowania wykazu, w sierpniu 2014 r., odwiedziło go ponad 1 mln 950 tys. osób.

Konferencje naukowe

Muzeum jest organizatorem i współorganizatorem wielu debat oraz konferencji naukowych, m.in.

18 X 2010 r.
– konferencji promocyjnej książki – Zanim złamano „ENIGMĘ” ... rozszyfrowano „REWOLUCJĘ”. Polski radiowywiad podczas wojny z bolszewicką Rosją 1918–1920;

w 2011 r.
– debaty – Wojna Światów – Dwa obrazy narodowej epopei – Wojna Polski z bolszewicką Rosją;

w 2014 r.
– konferencji promocyjnej tomu dokumentów źródłowych – Nieznane Bitwy – Zamojska i Wołyńsko-Podolska;
– konferencji naukowej – Klęska Europy i odrodzenie Rzeczpospolitej. W 100-lecie I wojny światowej;

Wykłady i seminaria

Muzeum organizuje wykłady i seminaria naukowe poświęcone najnowszej historii Polski, a także odrębne seminarium wojny o niepodległość i granice Rzeczypospolitej.

Działalność ekspercka

Pracownicy Muzeum byli konsultantami urządzenia pomieszczeń Gabinetu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Belwederze otwartego w 2013 r.

Popularyzacja historii

Pracownicy naukowi muzeum biorą udział w programach radiowych i telewizyjnych poświęconych historii, publikują artykuły w prasie naukowej i popularnej. Muzeum prowadzi na swojej stronie internetowej zakładkę Historia, w której co miesiąc publikowane są artykuły wraz z ikonografią opisujące historyczny temat miesiąca.